Middelpunt van Nederland, meer dan alleen een steen

Home » Uitstapjes in de buitenlucht » Middelpunt van Nederland, meer dan alleen een steen

Het Middelpunt van Nederland is de claim to fame van Lunteren. Hier ligt een zwerfkei die precies in het midden van Nederland zou liggen. Maar wie denkt dat die steen het enige is dat Lunteren te bieden heeft, heeft het goed mis! Het gebied rondom de steen heeft namelijk ontzettend veel leuks te bieden voor een wandeling. Het ligt in een prachtig stuk van de Veluwe en er zijn tal van pareltjes op loopafstand.


Niets missen van Bestemming Buitenlucht? Zet jezelf op de mailinglijst!


Normaal hou ik me het liefst op rond de randen van Nederland, zoals in Epen en Slenaken of langs de grens om grenspalen te spotten. Maar ditmaal toog ik naar het binnenste van het binnenste en ontdekte dat je hier ook superleuke wandeldag kunt beleven.

Het middelpunt van Nederland

Je kunt erover twisten of dit nu wel/niet/wel/niet het echte Middelpunt van Nederland is. Daarover later meer. Maar het is zonder twijfel een van de mooiste plekken om een middelpunt te hebben. Het ligt midden in de Veluwse bossen en op de top van een heuvel. Tal van wandelpaden lopen er hier in deze streek, waarvan er drie rechtstreeks uitkomen op het Middelpunt zelf.

Het verhaal gaat dat hier tot 1935 drie zwerfstenen gelegen hebben als een zonnewijzer. Eén steen in het midden, één steen op de plaats waar de zon opkomt op de langste dag van het jaar en één steen op de plaats waar de zon opkomt op de kortste dag van het jaar. Althans, dat is wat een lokale boer in de jaren zestig wist te vertellen vanuit de overlevering. Bovendien, zo vertelde de boer, lag hier het Middelpunt van Nederland in die zin dat er evenveel land ten noorden als ten zuiden en evenveel land ten westen als ten oosten van dit punt zou zijn.

De VVV heeft er slim op ingespeeld, een zwerfsteen geplaatst en de steen in 1965 onthuld met de woorden “U heeft Nederland een hart gegeven”. Dit Middelpunt van Nederland is sindsdien een toeristisch succesnummer. In 1980 werd de steen nog gekaapt door Wageningse studenten onder het mom dat het zwaartepunt door de gaswinning in Groningen nu zuidelijker zou liggen. Maar al snel werd ie weer terug gekaapt door de scoutinggroep uit Lunteren. De toenmalige steen is in 2002 nog vervangen omdat de oude gebarsten was.

Het Middelpunt van Nederland in Lunteren
Het Middelpunt van Nederland in Lunteren

In 2016 is het Middelpunt van Nederland nogmaals opgeknapt. Rondom de drie zwerfstenen zijn brede verhogingen gemaakt om op te zitten. Deze verhogingen zijn uitgevoerd in staal en gras en heeft openingen waar de drie wandelpaden op uitkomen. Als je het me eerlijk vraagt, het Middelpunt zelf is een goed excuus om hiernaar toe te gaan, maar het zijn toch vooral de andere bijzondere plekken die de echte trekpleisters zijn. Zoals bijvoorbeeld het Luntersche Buurtbosch.

Het Luntersche Buurtbosch

De bossen in de Veluwe zijn op zich al prachtig, maar het Luntersche Buurtbosch is wel heel bijzonder. Dat valt vooral op als je de plattegrond er even bij pakt. Vele gebogen paden in de vorm van takken en bladeren, duidelijk geïnspireerd op de Jugenstil. Het is als een van de weinige landschappen ook erkend als rijksmonument.

Plattegrond van het Luntersche Buurtbosch, met de bladvormige paden.
Plattegrond van het Luntersche Buurtbosch, met de bladvormige paden.

Het bos is vooral te danken aan één man: notaris Johan van den Ham. Hij meende in de periode rond 1890 dat bosbouw een nuttige vorm van werkverschaffing zou kunnen zijn en begon grote stukken grond rondom de Galgenberg op te kopen. De lokale arbeiders voerden de werkzaamheden uit die zo een extra inkomen hadden in de winter. Van den Ham hield zelf toezicht op de werkzaamheden, vanuit een theehuisje op de Galgenberg en tijdens de inspectietochten.

Na zijn overlijden heeft notaris Van den Hem via zijn testament het bos nagelaten aan de inwoners van Lunteren in de vorm van een stichting die het bos zou gaan beheren. De stichting Het Luntersche Buurtbosch doet dat tot op de dag van vandaag. Het gebied dat de stichting onder haar hoede heeft is inmiddels behoorlijk uitgebreid. Ook het Middelpunt van Nederland zelf behoort nu tot het Luntersche Buurtbosch.

Het Luntersche Buurtbosch bij het Middelpunt van Nederland

Uitkijktoren “De Koepel”

Het theehuisje dat Van dan Ham op de berg had laten bouwen was na enige tijd uitgegroeid tot een huisje met een koepeltje en een rieten puntdak. Na zijn dood werd het ter ere van de notaris verder uitgebreid. Het kreeg de vorm van een uitkijktorentje van één verdieping in de Kaapse stijl. Pas na de oorlog kwamen er nog twee verdiepingen bovenop. Het is nu 22 meter hoog, plus de hoogte van de berg waar hij opstaat. Ondanks dat het nu echt een uitkijktoren is, heet hij nog steeds “De Koepel”. Ook dit gebouw is een rijksmonument

Uitkijktoren de Koepel in het Luntersche Buurtbosch in Lunteren
Uitkijktoren de Koepel in het Luntersche Buurtbosch in Lunteren

Van april tot oktober kun je de toren bezoeken en als je even in de gelegenheid bent, dan moet je dat zeker even doen. Binnen is een kleine expositieruimte en een museum over bekende mensen uit Lunteren kwamen (of er ten minste regelmatig vertoefden). Maar het belangrijkste is natuurlijk toch het uitzicht. Bij helder weer kun je de Dom in Utrecht zien. De beheerders van de toren wonen ernaast en als je op de bel drukt staan ze binnen no time gereed en vertellen honderduit over de notaris, het bos en natuurlijk de toren.

Uitzicht vanuit de Koepel
UItzicht vanuit de Koepel

De zandgroeve

Zo ongeveer tussen het Luntersche Buurtbos en het Middelpunt van Nederland ligt een enorme kuil. Vroeger lag hier een berg, de Hoge Berg, maar eeuwen van zandwinning hebben de berg doen verdwijnen. Vooral na de Tweede Wereldoorlog ging het hard, waarbij het zand gebruikt werd voor de bouw van huizen en wegen. Nu is er een diepe kuil met hier en daar nog sporen van de zandwinning, die enkele tientallen jaren hier is gestopt. Het verhaal gaat dat de kuil nu even diep is als de berg vroeger hoog was.

De Grote Zandgroeve
De diepe kuil van de Grote Zandgroeve

Ik kan je zeker aanraden om hier even naar beneden te lopen. Het is bijzonder om in zo’n gigantische kuil te staan. Hoewel het best wel een open terrein is, voelt het ook duidelijk aan als een groeve doordat je overal de steile paden omhoog ziet lopen.

Sinds een paar jaar staat er een lange trap in de grote zandgroeve. Deze trap loopt lichting het Middelpunt van Nederland, is ongeveer 100 meter lang en loopt 15 meter omhoog. Maar het is niet zomaar een trap. Als je de trap beklimt, dat loop je ook door historisch van de ijstijd naar de huidige tijd. Zo kom je bijvoorbeeld de sabeltandtijger tegen, die refereert naar het pleistoceen. De trap is dus een driedimensionale tijdlijntrap.

Sabeltandtijger aan de voet van de tijdlijntrap naar het Middelpunt van Nederland
Aan de voet van de Tijdlijntrap staat een Sabeltandtijger

De Hessenhut

De weg die langs het Middelpunt van Nederland gaat is de Hessenweg. Hessenwege zijn eeuwenoude wegen waarop handelaars met paarden en Hessenkarren hun goederen vervoeren. Die wagens waren vaak te breed voor de dorpen en daarom liepen Hessenwegen meestal buiten de dorpen en steden om. Op verschillende plekken stonden hutten en herbergen, zo ook hier bij de Goudsberg.

Nadat de originele Hessenhut meermaals in brand was gestoken heeft met de hun niet meer herbouwd. In plaats daarvan staat er sinds 2015 een bijzonder kunstwerk annex uitzichttoren gemaakt door Rob Sweere. De toren, die nog wel Hessenhut heet, is een rond bouwwerk dat zich rondom een boom drapeert. Het leuke is dat de boom, een sequoia, nog moet groeien. De bovenste ring van de toren is al groot genoeg voor een volwassen boom. Het idee is dat je vanuit de toren goed kunt ervaren hoe de boom groeit. Los daarvan heb je er ook een leuk uitzicht over de Meulunterse Eng.

De nieuze Hessenhut, uitkijktoren en kunstwerk in één, aan de voet het Middelpunt van Nederland
De nieuwe Hessenhut is een uitkijktoren en een kunstwerk in één.

De nieuwe Hessenhut bestaat vooral uit cirkels van verschillende groottes om de geplante boom heen.  Die cirkels verwijzen naar de wielen van de oude Hessenkarren die hier ooit reden. In een artikel van de Veluwnaar kun je goed zien hoe het kunstwerk tot stand.

Andere bezienswaardigheden rond het Middelpunt van Nederland

Dit is nog lang en na niet alles wat je kunt gaan bezichtigen in Lunteren. Zo zijn er overblijfselen uit de oudheid zoals een kuil in het landschap die door Germanen gebruikt werd als waterput (de Germaanse put), een pinetum met meer dan 1500 soorten naaldbomen, en een statige Notarisbank. Deze laatste betreft overigens niet de befaamde notaris Van den Ham, maar de latere notaris Rutgerus Dinger. Ter ere van zijn 40-jarig ambtsjubileum in 1935 zamelde de bevolking geld in om deze bank te bouwen. Het is een wonderwel mooie bank in Amsterdamse Schoolstijl, ontworpen door de zoon van de notaris Jan Willem Dinger.

Notarisbank tussen de herfstbomen
De Notarisbank staat op een prachtig plekje vlak bij het Middelpunt van Nederland

Op deze en heel veel andere plekken staan bovendien bijzondere kijker. Ze lijken op verrekijkers, maar wie erin kijkt ziet niet de verte, maar het verleden. Deze terugkijkers geven je informatie over de plek waar je bent en wat hier in het verleden zich heeft afgespeeld.

Een kijker kijkt over het land, maar wie in de kijker kijkt ziet het verleden
De Kijker laat je terugkijken naar hoe het er vroeger uitzag. Je vindt ze op heel veel plaatsen rond het Middelpunt van Nederland.

Wil jij ook naar het Middelpunt van Nederland

Veruit de beste manier om alle bezienswaardigheden te bereiken is te voet. De natuur is hier prachtig, licht glooiend met de mooiste bossen. Er ligt een prima knooppunten netwerk waarlangs je zelf een route kunt uitstippelen, maar er zijn ook voorbeeld routes die je kunt volgen. Daarnaast zijn er een tweetal klompenpaden in het gebied.

Parkeren in Lunteren kan nog best een uitdaging zijn. Een groot deel van het dorp geldt een blauwe zone voor maximaal 2 uur en dat is niet genoeg voor een bezoek. Bij het station zijn wel enkele parkeerplaatsen waar je voor onbepaalde (en onbetaalde) tijd kunt parkeren, maar hier kunnen maar enkele auto’s staan. Even buiten het dorp bij de A30 kun je makkelijker parkeren, maar dit is eigenlijk alleen handig als je fietsen bij je hebt. Als het even kan, neem je het beste de trein. Het station ligt bijna tegen het Luntersche Buurtbosch aan en is een ideale startplek om de bossen te gaan verkennen.

Wil je overnachten in de buurt? Er zijn natuurlijk tal van slaapplekken in de omgeving. Maar denk bijvoorbeeld ook eens aan glamping op de Veluwe: lekker comfortabel en in stijl met de mooie omgeving.

Het middelpunt van Nederland, het echte verhaal

En dan nu de hamvraag. Ondanks de natuurschoon en de leuke bezienswaardigheden blijft de vraag natuurlijk op dit nou wel echt het Middelpunt van Nederland is. Als je je er even in verdiept blijken er inderdaad meerdere plaatsen te zijn die aanspraak kunnen maken op het middelpunt.

Zwerfsteen met inscriptie "MIDDELPUNT VAN NEDERLAND"
Volgens de inwoners van Lunteren is deze zwerfsteen het enige echte Middelpunt van Nederland.

De oorspronkelijke claim dat hier evenveel land ten noorden als ten zuiden en evenveel ten westen als ten oosten is, klopt in elk geval niet. In werkelijkheid ligt dit punt verderop bij de A30. En na de drooglegging van de Flevopolder klopte de berekening al helemaal niet meer. Ook als je andere definities gaat hanteren kom je nog niet zomaar in Lunteren uit. Het zwaartepunt van Nederland ligt bijvoorbeeld in Putten en andere berekeningswijzen variëren van Soest tot Drenthe. Pas in 2015 werd er een berekening gerealiseerd die wel in Lunteren terecht kwam. Lunteren ligt even ver van Terschelling als van Vaals en even ver van Rottemeroog als van St Anna Ter Muilen in Zeeland, de vier verste uithoeken van Nederland. En dan nog ligt dat punt niet precies bij de steen.

Doet het ertoe? Nee, eigenlijk niet. Het gebied hier is zo veelzijdig dat er veel meer te beleven valt dan alleen die steen. En bovendien waren de inwoners van Lunteren er destijds wal als eerste bij om het Middelpunt van Nederland te claimen. Dus als je hier wandelen gaat heb je zeker geen verkeerde dag en dan neem je die ene zwerfkei graag op de koop toe.

Meer informatie op www.middelpuntvannederland.nl

Dit betreft een onafhankelijke review op basis van persoonlijke ervaringen. Bestemming Buitenlucht heeft geen belangen bij de hier beschreven activiteit.

Plaats een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *