Rotterdam ligt niet aan de Maas: de rivierendelta in Zuid-Holland

De naamgeving van de rivieren rondom Rotterdam is altijd bron van veel verwarring. Rotterdam is de Maasstad, net als Maastricht. Ik heb zelf altijd gedacht dat als ik een fles met een boodschap in Maastricht in de rivier Maas gooi, ik hem er in Rotterdam weer zou kunnen uitvissen.

Maar de Maas in Rotterdam is een heel andere rivier dan de Maas van Maastricht. De Maas van Rotterdam is eigenlijk de Rijn. Daarom heet deze streek ook Rijnmond. De rivierendelta in Zuid-Holland is een nogal complex geheel van rivieren, zijriviertjes en eilanden. Hoe dat zit, dat probeer ik in dit artikel een beetje uit te leggen. En ook waarom het eiland IJsselmonde zo heet.

De Maas, de enige echte Maas

De Maas komt Nederland binnen als de grensmaas bij Eijsden in Zuid-Limburg, stroomt via Roermond en Venlo richting Den Bosch. Bijna lijkt het alsof de Maas en de Waal gaan botsen, maar net op tijd wendt de Maas zich naar het zuiden.

De Grensmaas in Midden-Limburg, tijdens de mooste wandeling vanuit Thorn.

Na Den Bosch loopt de Maas nog wat verder naar het westen, wordt Bergsche Maas genoemd en mondt uit in het Hollands Diep. Vandaar via het Haringvliet naar de Noordzee. Maar, hé, waar is Maasstad Rotterdam nou in dit rijtje? Tja, dat komt doordat Rotterdam dus helemaal niet aan de Maas ligt, maar aan de Rijn.

Overzixht van de loop van de Rijn, Maas, en Waal naar Rotterdam

De Rijn, de Nederrijn, de Lek en de Waal

De Rijn komt bij Lobith ons land binnen. Dat leren we op school en is eigenlijk meteen al fout, want de Rijn komt bij Spijk ons land binnen. Maar dat terzijde. De Rijn is meer dan 1200 kilometer en daarmee een van de langste rivieren van Europa.

De Rijn splitst zich al snel na de grens in tweeën: de Waal in het zuiden en de Nederrijn in het Noorden. De Nederrijn kent nog een zijtak die via Zutphen en Zwolle naar he IJsselmeer loopt: de IJssel. Maar het grootste deel van de Nederrijn stroomt westwaarts, wordt uiteindelijk Lek genoemd en komt dan aan bij Rotterdam.

De Waal stroomt wat zuidelijker langs Zaltbommel, en wordt vervolgens de Boven Merwede genoemd. De Waal splitst zich dan in enerzijds de (gegraven) Nieuwe Merwede die zuidelijk naar het Hollands Diep voert en daar de Maas ontmoet, en anderzijds de Beneden Merwede die noordelijker blijft en bij Rotterdam aankomt.

De Maas van Rotterdam is eigenlijk de Rijn

Bij Rotterdam wordt het allemaal nog iets complexer. De riviertak Rijn-Nederrijn-Lek komt aan bij Ridderkerk, wordt dan opeens Nieuwe Maas genoemd en stroomt dwars door Rotterdam. Dit is de rivier die we kennen van de Erasmusbrug en de Maastunnel (die dus helemaal niet onder de Maas doorgaat).

De andere riviertak Rijn-Waal-Boven Merwede-Beneden Merwede loopt zuidelijker en gaat hier Oude Maas heten. Even voorbij Rotterdam komen de Oude Maas en de Nieuwe Maas weer samen. Vanaf dat punt heet de rivier het Scheur, die uiteindelijk uitmondt in zee bij, jawel, de Maasvlakte (waar dus niet de Maas maar de Rijn uitmondt, snap je het nog?).

Ingezoemd op Rotterdal: de Nieuwe en Oude Maas

Het Eiland IJsselmonde in de Rijnmond

Tussen de Oude Maas en de Nieuwe Maas stroomt nog een riviertje bij Dordrecht en Ridderkerk. Dit is de Noord, die vroeger dan weer de Oude Merwede heette.

Zodoende ontstaat er een eiland tussen de twee Mazen en de Noord. Dit Eiland heet IJsselmonde. Heel Rotterdam-Zuid ligt op dit eiland. Vandaar dat Rotterdammers het altijd hebben over “op Zuid”, het is tenslotte een eiland. Maar ook Ridderkerk, Barendrecht, Rhoon, Poortugaal en Hoogvliet liggen op IJsselmonde.

De naam IJsselmonde is afkomstig van een oud dorpje (en nu een stadsdeel van Rotterdam), dat precies tegenover de monding van de IJssel in de Nieuwe Maas ligt. Om het even lekker eenvoudig te houden: deze IJssel heeft dus weer helemaal niets te maken met die ander IJssel, die van Zutphen en Zwolle.

De Noord verbindt de Oude Maas met de Nieuwe Maas, hier tijdens een wandeling rondom Ridderkerk.

Conclusie: Rotterdam ligt niet aan de Maas

De rivierendelta is een bijzonder complex van rivieren, zijrivieren, kanalen en allerlei andere stroompjes. Zoals het hier beschreven is alsnog een enorme versimpeling.

En het is allemaal ook nog aan continue verandering onderhevig. Want in de Middeleeuwen stroomde de Maas wel degelijk deels door de Oude Maas naar de Noordzee. En waar de Maas en de Waal bijna lijken te botsen kwamen ze hier vroeger ook samen. Doordat mensen kanalen graven verandert er veel, maar ook door de natuur. De grote Elisabethvloed van 1421, die ervoor zorgde dat het Biesbosch ontstond, heeft de hele rivierendelta ook grotendeels veranderd.

Kortom, denk je dat het bijna snapt, verdiep je er dan nog een stapje dieper in en je raakt de draad al vrij snel weer kwijt. Panta rei!

Plaats een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *